Onderwijs vernieuwen voor de samenleving

Het onderwijs staat voor grote maatschappelijke uitdagingen. Tegelijkertijd is de manier waarop we ons onderwijs invullen, zeer bepalend voor hoe de samenleving eruit ziet. Door het vernieuwend vermogen van het onderwijs te vergroten, kan het onderwijs een drijvende kracht vormen om een open, duurzame en inclusieve samenleving te bereiken. Een betere samenwerking tussen scholen en met andere partijen zoals maatschappelijke instellingen, het bedrijfsleven en buurten is daarbij essentieel.

<span>Onderwijs</span> vernieuwen voor de samenleving
Fall in love with learning

Jongetje staat bij knutselproject.

Rechten:

Download

Sinds Kennisland ruim tien jaar geleden is gestart met het werken aan het innovatief vermogen van het onderwijsveld heeft het onderwijs zich op vele terreinen ontwikkeld. Het lerend vermogen van onderwijsinstellingen is gegroeid en leraren en leerlingen krijgen een steeds grotere rol bij de totstandkoming van onderwijsbeleid en vernieuwing. Ook is er in toenemende mate discussie over de inrichting van het curriculum en de vraag wat er in de huidige  gedigitaliseerde, gemondialiseerde en multiculturele samenleving eigenlijk nodig is aan kennis en vaardigheden. Bovendien durven steeds meer scholen te experimenteren met de inrichting van het onderwijs zelf, waarbij vaste roosters, klassen en cijfers worden losgelaten.

Echter parallel aan deze positieve ontwikkelingen constateren we dat echt ambitieuze verandering nog dun gezaaid is en langzaam gaat, met name door lerarentekorten, angst voor verandering en werk- en verantwoordingsdruk. Het onderwijs volgt op veruit de meeste plekken nog steeds hetzelfde stramien als honderd jaar geleden: een schoolgebouw met klassen, waar groepen leerlingen vijf dagen per week stilzwijgend luisteren naar een leraar voor de klas, en een toetssysteem dat in sterke mate het onderwijsproces bepaalt. De gesegmenteerde en naar binnen gerichte organisatie van het onderwijs zorgt daarbij voor weinigHet onderwijs volgt op veruit de meeste plekken nog steeds hetzelfde stramien als honderd jaar geleden. uitwisseling tussen scholen, sectoren, opleidingsniveaus, leraren en de rest van de samenleving.++Van hokjesgeest naar tussenruimteKimon diepte deze invalshoek eerder uit in zijn opiniestuk Van hokjesgeest naar tussenruimte in het onderwijs. Kortom, er is sprake van een eilandcultuur op alle vlakken, die te veel los staat van de snelle ontwikkelingen en uitdagingen in de rest van de samenleving. Dit staat de doorontwikkeling van het onderwijs in de weg. En dit alles terwijl de motivatie van leerlingen om te leren steeds lager lijkt te worden en maatschappelijke vraagstukken op sociaal en ecologisch vlak alleen maar urgenter worden.

Het op alle mogelijke manieren doorbreken van de eilandcultuur en bouwen aan nieuwe vruchtbare lerende gemeenschappen die concreet bijdragen aan onderwijs voor een open, duurzame en inclusieve samenleving is wat ons betreft de uitdaging. Die lerende gemeenschappen kunnen tijdelijk en experimenteel zijn of juist een begin van een meer structurele verandering.

Hoe vernieuwen we onderwijs voor de samenleving?

  1. Meer ruimte en aandacht voor het (radicale) experiment++Onze Nieuwe SchoolZo gingen we onder andere op zoek naar vernieuwende ideeën voor nieuwe scholen in Amsterdam, in het project Onze Nieuwe School.
    We hebben de afgelopen tien jaar ontdekt dat juist in de marge van de waan van de dag en aan de rafelranden van het systeem interessante nieuwe ideeën ontstaanWe hebben de afgelopen tien jaar ontdekt dat juist in de marge van de waan van de dag en aan de rafelranden van het systeem interessante nieuwe ideeën ontstaan die aansluiten bij wat echt nodig is. Door de vorming van die ideeën aan te moedigen en ruimte te scheppen om in het klein in de praktijk te experimenteren, ontdekken we wat er mogelijk is. Deze rafelranden kunnen veel beter en structureler benut worden. Hierbij is het van belang om niet te blijven bij het optimaliseren van het bestaande, maar ook meer radicale ideeën te onderzoeken.  
  2. Nieuwe lerende verbindingen binnen het onderwijs én tussen onderwijs en samenleving++Broedplaats010In de Broedplaats010 faciliteren we ambitieuze leraren van het po, vo en mbo bij het ontwikkelen van innovatieve projecten in het Rotterdamse onderwijs.
    Ouders, maatschappelijke instellingen en bedrijven moeten intensiever betrokken worden bij het onderwijs en de inrichting van leeromgevingen. Hoe kan bijvoorbeeld de omgeving als geheel meer de leeromgeving van leerlingen worden in plaats van dat het leren grotendeels binnen de hoge muren van de school plaatsvindt? De samenleving buiten de school biedt een onuitputtelijke bron van kennis en sociaal kapitaal dat benut kan worden. Bovendien ontstaat zo vanzelfsprekend wisselwerking tussen maatschappelijke ontwikkelingen en het onderwijs.
  3. Vernieuwend leiderschap in het onderwijs++Vernieuwend Leiderschap in het primair onderwijsDit programma voor schoolleiders in het PO ondersteunt een collectief van schoolleiders bij het vergroten van het lerend en vernieuwend vermogen van hun school, het realiseren van een concreet vernieuwend concept in de eigen school en een school- (en bestuur)overstijgende netwerk van schoolleiders die elkaar duurzaam kunnen vinden.
    Onderwijs dat niet achter de feiten wil aanlopen heeft vernieuwend leiderschap nodig van alle betrokkeneOnderwijs dat niet achter de feiten wil aanlopen heeft vernieuwend leiderschap nodig van alle betrokkenen.n: leerlingen, leraren, schoolleiders en besturen. Deze tijd vraagt om specifieke eigenschappen van leiders in het onderwijs. Er is geen gouden recept voor innoveren in het onderwijs. Soms is innoveren daadwerkelijk visionair, maar heel vaak gaat het ook over vernieuwen in een heel specifieke context. Het kan zijn dat er groot meeslepend leiderschap voor nodig is om de status quo te doorbreken, maar vaker is leiderschap in alledaagse omstandigheden van belang. En bijna altijd vraagt innovatie om: initiatief, moed, doorzettingsvermogen en het zoeken naar nieuwe (ongewone) verbindingen. Het is van belang dat zowel leraren als schoolleiders, maar ook bestuurders en andere leiders in het onderwijs, hun leiderschapskwaliteiten ontwikkelen als het gaat om het vernieuwen van onderwijs op basis van een duidelijke maatschappelijke visie.  Vernieuwing is een vraagstuk voor élke school en élke schoolleider speelt daar een grote rol in. Het doel van de pilot is: een aanpak ontwikkelen om, in school- (en bestuur)overstijgende netwerken van collega’s, samen te leren vernieuwen. Uitgaand van de eigen alledaagse praktijk en in een open en dynamische leeromgeving.
  4. Nadrukkelijk aandacht voor urgente maatschappelijke vraagstukken++NieuwkomerspioniersBinnen dit project werkt Kennisland aan het verbeteren van onderwijs voor vluchtelingenkinderen. Door leerkrachten te prikkelen hun kennis met elkaar te delen, werken we aan een infrastructuur van samen leren en ontwikkelen.
    Juist nu vernieuwing in het onderwijs steeds breder aandacht krijgt, is het belangrijk om in het oog te houden waar deze vernieuwingsprocessen naar toe moeten leidenJuist nu vernieuwing in het onderwijs steeds breder aandacht krijgt, is het belangrijk om in het oog te houden waar deze vernieuwingsprocessen naar toe moeten leiden.. De vraag of en wat een bepaalde onderwijsvernieuwing de samenleving eigenlijk oplevert moet dan ook nadrukkelijk onderwerp van gesprek zijn. Het risico is dat het onderwijssysteem anders slechts de interne organisatie optimaliseert, maar niet werkelijk meerwaarde creëert voor de samenleving.    

Meer informatie: Kimon Moerbeek (km@kl.nl)

Publicaties | Nieuwsberichten | Opiniestukken | Projecten | Events